Narodowy Bank Polski chce, żeby dostęp do gotówki przestał być tylko dobrą wolą banku, a stał się jego prawnym obowiązkiem. Przy okazji prac nad ustawą o rozwoju rynku finansowego NBP zaproponował załatanie luki, która brzmi zaskakująco: w obowiązującym prawie żaden przepis nie zobowiązuje dziś banku do umożliwienia klientowi wypłaty własnych pieniędzy w gotówce.
Co dokładnie proponuje NBP
Formalnie rzecz biorąc, bank może dziś teoretycznie oferować obsługę wyłącznie elektroniczną i nigdzie nie ma zapisanego wprost obowiązku zapewnienia klientowi możliwości wypłaty gotówki — czy to w oddziale, czy przez sieć bankomatów. W praktyce banki oczywiście taką możliwość dają, ale NBP chce, żeby przestało to być kwestią dobrej praktyki rynkowej, a stało się twardym wymogiem prawnym wpisanym w ustawę o usługach płatniczych lub pokrewną regulację. Projekt trafił do prac legislacyjnych pod koniec sierpnia 2026 roku i obecnie jest na etapie uzgodnień międzyresortowych, więc do jego uchwalenia droga może być jeszcze długa, ale sam kierunek zmian jest już jasny.
To nie pierwsza taka inicjatywa w ostatnich tygodniach — równolegle Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad odrębnym projektem dotyczącym bankomatów i wpłatomatów (skupionym na kwestiach bezpieczeństwa transakcji gotówkowych), co pokazuje, że temat gotówki wrócił na państwowy stół legislacyjny z nową siłą po latach, gdy uwaga skupiała się głównie na płatnościach bezgotówkowych i BLIK-u.
Dlaczego akurat teraz — gotówka ucieka z map polskich miast
Propozycja NBP nie bierze się znikąd. Sieć fizycznego dostępu do gotówki w Polsce systematycznie się kurczy. Na koniec 2025 roku w kraju działało już tylko 7045 placówek bankowych oferujących obsługę kasową oraz 20 409 bankomatów — o 332 urządzenia mniej niż rok wcześniej, czyli spadek o ok. 1,6 proc. w skali roku. To nie jest jednorazowe wahnięcie, tylko trend ciągnący się od kilku lat, napędzany cyfryzacją usług bankowych i redukcją kosztów utrzymania sieci fizycznej przez banki.
Problem dotyka nierównomiernie różnych regionów kraju. Około jedna trzecia bankomatów i połowa placówek z obsługą kasową znajduje się na terenach miejsko-wiejskich i wiejskich, gdzie alternatyw jest zwykle znacznie mniej niż w dużym mieście. Dla mieszkańca stolicy zamknięcie jednego oddziału to zwykle drobna niedogodność — jest inny bankomat kilka ulic dalej. Dla mieszkańca mniejszej miejscowości może to oznaczać kilkanaście kilometrów dojazdu, żeby wypłacić własne pieniądze.
Co to może oznaczać dla zwykłego klienta banku
Na razie mówimy o projekcie na wczesnym etapie, więc konkretne przepisy mogą się jeszcze zmienić, zanim trafią do ustawy. Warto jednak już teraz zwrócić uwagę na kilka rzeczy, które prawdopodobnie będą przedmiotem dyskusji w najbliższych miesiącach:
- Standard minimalnej dostępności — najbardziej prawdopodobny kierunek to określenie, w jakiej odległości od klienta (albo w jakiej liczbie punktów na daną liczbę mieszkańców) bank musi zapewnić możliwość wypłaty gotówki, czy to własnym bankomatem, czy przez współpracę z niezależnymi operatorami bankomatów bądź sieciami typu cashback w sklepach.
- Kto poniesie koszt — utrzymanie sieci bankomatów i oddziałów to realny koszt dla banków, a nowy obowiązek prawny może skłonić część instytucji do przerzucenia go na klientów w postaci opłat za wypłaty ponad określony limit miesięczny, zwłaszcza w bankomatach obcych sieci.
- Rola bankomatów niezależnych operatorów — coraz więcej wypłat w mniejszych miejscowościach odbywa się już dziś przez prywatne sieci bankomatów niepowiązane bezpośrednio z żadnym bankiem, więc regulacja może w praktyce formalizować i wzmacniać rolę takich pośredników.
Jak sprawdzić, czy Twoje konto zapewnia wygodny dostęp do gotówki
Niezależnie od tego, jak i kiedy zakończą się prace legislacyjne, już dziś warto sprawdzić, jak wygląda dostęp do gotówki w koncie, z którego korzystasz na co dzień — bo różnice między bankami bywają spore, a temat rzadko trafia na pierwszy plan przy wyborze rachunku.
- Sprawdź, ile darmowych wypłat z bankomatów obcych sieci przysługuje Ci w miesiącu — część banków oferuje je bez limitu, inne tylko po spełnieniu warunków (np. wpływów na konto powyżej określonej kwoty), a jeszcze inne każą płacić od pierwszej wypłaty poza własną siecią.
- Zwróć uwagę, czy bank, z którego usług korzystasz, ma własną sieć bankomatów w Twojej okolicy, czy opiera się głównie na sieciach partnerskich — to różnica, która robi się szczególnie widoczna poza dużymi miastami.
- Jeśli mieszkasz w mniejszej miejscowości albo często podróżujesz po terenach z ograniczoną infrastrukturą bankową, dostęp do gotówki powinien być jednym z kryteriów przy wyborze konta — obok samego oprocentowania czy opłat za prowadzenie rachunku. Warto porównać oferty kont osobistych właśnie pod tym kątem, zanim zdecydujesz się na konkretny bank.
Co zrobić, jeśli u Ciebie bankomatów systematycznie ubywa
Jeśli mieszkasz w miejscu, gdzie sieć gotówkowa realnie się kurczy, warto pomyśleć o kilku praktycznych rozwiązaniach zanim problem stanie się dotkliwy. Coraz więcej sklepów oferuje wypłatę gotówki przy płatności kartą (cashback) — to wygodna alternatywa, zwłaszcza przy niewielkich kwotach, i zwykle całkowicie darmowa. Warto też sprawdzić, czy w pobliżu działa placówka partnerska banku (np. w placówce pocztowej albo sieci franczyzowej), bo takie punkty często pełnią funkcję zbliżoną do tradycyjnego oddziału, choć są mniej widoczne.
Dobrym nawykiem jest też rozłożenie oszczędności tak, by część środków była łatwo dostępna „na już", a nadwyżki nie leżały bezczynnie na rachunku bieżącym. Jeśli budujesz sobie taką rezerwę na wszelki wypadek, warto sprawdzić ranking kont oszczędnościowych — środki zgromadzone na takim koncie zwykle można przelać na rachunek bieżący w każdej chwili, a stamtąd już swobodnie wypłacić w gotówce, gdy zajdzie taka potrzeba.
Podsumowanie — co powinieneś zrobić
Propozycja NBP to sygnał, że temat fizycznego dostępu do gotówki przestał być marginalny, nawet w kraju, w którym BLIK i płatności zbliżeniowe od lat wypierają banknoty z portfeli. Zanim nowe przepisy — jeśli w ogóle wejdą w życie w obecnym kształcie — realnie zmienią rynek, sam sprawdź, jak wygląda dostęp do gotówki w Twoim banku, ile kosztują wypłaty poza jego własną siecią i czy w Twojej okolicy liczba bankomatów w ostatnich latach rosła, czy malała. Jeśli odpowiedzi Cię nie satysfakcjonują, to dobry moment, żeby porównać dostępne konta osobiste i wybrać takie, które łączy rozsądne opłaty z realnie wygodnym dostępem do własnych pieniędzy — niezależnie od tego, co ostatecznie zapisze ustawodawca.